De Europese Rekenkamer heeft de controlesystemen voor olijfolie in de Europese Unie onder de loep genomen. Hoewel het wettelijk kader solide is, laat de uitvoering ervan door de lidstaten soms te wensen over, met gevolgen voor de kwaliteit van de producten, het vertrouwen van de consument en de integriteit van de sector.
Een strategische sector voor de EU
Olijfolie is een emblematisch product van de EU: het belichaamt voor ‘s werelds grootste producent, consument en exporteur zowel een economisch, cultureel als nutritioneel instrument van de eerste orde. De reputatie van kwaliteit is essentieel om het vertrouwen van de consument te behouden, vooral voor olijfolie van de eerste persing, die tegen een premiumprijs wordt verkocht.
De Europese Unie heeft een uitgebreide regelgeving ingevoerd om te garanderen dat de olijfolie die op haar markt wordt verkocht:
- authentiekis en voldoet aan de categorie die op het etiket staat vermeld;
- veilig is vanuit gezondheidsoogpunt;
- traceerbaar is, met een duidelijk verifieerbare oorsprong.
Dit systeem combineert chemische, organoleptische en documentaire controles, en legt minimale controle-eisen op aan de lidstaten.
De toepassing ervan verschilt echter van land tot land
Uit de audit blijkt dat:
- verschillende lidstaten niet het vereiste minimumaantal controles uitvoerenof deze plannen zonder een voldoende strenge risicoanalyse;
- sommige controles, met name laboratorium- of organoleptische controles, onvolledig of onregelmatig zijn;
- de sanctieregelingen niet altijd doeltreffend, evenredig of afschrikkend zijn, wat de bestrijding van niet-naleving verzwakt;
- de Europese Commissie slechts een gedeeltelijk beeld heeft van de daadwerkelijke werking van de nationale controles.
Bevindingen zijn met name:
– Tekortkomingen in de gezondheidscontroles
In het rapport wordt een onderscheid gemaakt tussen twee aspecten:
- Pesticiden: de controles op residuen van pesticiden functioneren relatief goed, er worden weinig overschrijdingen van de wettelijke limieten vastgesteld.
- Andere verontreinigende stoffen: de controles op andere potentieel ongewenste stoffen zijn daarentegen minder ontwikkeld en minder systematisch, met name voor olie die uit derde landen wordt geïmporteerd.
– Een nog zwakke traceerbaarheid
Hoewel er traceerbaarheidsregels bestaan, ontbreekt het aan operationele samenhang. Volgens de audit was het onmogelijk om de oorsprong van bepaalde olijfoliën te achterhalen op basis van de beschikbare informatie — een bijzonder gevoelig punt voor professionals en consumenten die belang hechten aan de geografische oorsprong van producten.
Belangrijkste aanbevelingen
De Rekenkamer doet verschillende aanbevelingen:
- Versterking van het Europese toezicht op de nationale controlesystemen.
- Verduidelijking van de regels voor het mengen van verschillende olijfoliën.
- Verbetering van de richtsnoeren voor de controles op verontreinigende stoffen, met meer aandacht voor de import.
- Verduidelijking en harmonisatie van de traceerbaarheidseisen, met een betere grensoverschrijdende samenwerking.
Deze maatregelen zijn bedoeld om het vertrouwen in de kwaliteit en authenticiteit van de in de EU verkochte olijfoliën te versterken.
Naar meer garanties in de toekomst
De aangegeven en werkelijke kwaliteit van olijfolie kan dus verschillen naargelang de toegepaste controlesystemen, ook al zijn de Europese regels streng. Transparantie en traceerbaarheid worden steeds belangrijkere criteria om een hoogwaardige service te garanderen en aan de verwachtingen van goed geïnformeerde consumenten te voldoen.
De Europese Rekenkamer beveelt aan om het toezicht op de nationale controles te versterken, de traceerbaarheidsregels te verbeteren en geïmporteerde oliën beter te omkaderen. Deze ontwikkelingen zouden op termijn ten goede moeten komen aan veeleisende professionals. In afwachting daarvan herinnert het rapport aan een vanzelfsprekendheid: in de horeca speelt kwaliteit zich niet alleen in de keuken af, maar ook in de keuzes rond bevoorrading.
Voor de spelers in de horeca betekenen deze bevindingen dat ze extra waakzaam moeten zijn bij de keuze van leveranciers. Een aantrekkelijke prijs en de vermelding ‘extra vierge’ zijn niet langer voldoende: certificaten, transparantie, constante kwaliteit en de reputatie van de producent worden essentiële criteria. Anders is het risico dubbel: de klant teleurstellen… en de geloofwaardigheid van het etablissement schaden.
(PVW)
